Einde aan schrijflessen op school

Digitaal_alfabet

Finland stopt met ingang van het schooljaar 2016-2017 als eerste Europese land met het geven van schrijflessen op basisscholen. De reden? Ze vinden typeles relevanter dan schrijfles. Wordt dat ook de trend in Nederland?

Toetsenbord

Als ik om me heen kijk, lijkt er iets te zeggen voor de houding van de Finnen: jonge kinderen gebruiken al een toetsenbord, lang voordat z e hun eerste schrijfles krijgen op school. Er zijn zelfs speciale tablets voor peuters. Eenmaal op school moeten getypte werkstukken worden ingeleverd en zijn er diverse digitale leermiddelen en werkvormen: boeken, opdrachten, ja, complete schoolmethodes worden digitaal aangeboden. Behendigheid met het toetsenbord lijkt inderdaad relevanter dan ‘ouderwets’ handmatig schrijven.

Hersenontwikkeling

Toch denken Nederlandse schrijfdeskundigen daar anders over. Volgens hen vergt de schrijfbeweging een specifieke coördinatie tussen de linker- en rechterhersenhelft. Die hersenontwikkeling is gebaat bij schrijflessen, want extra teken- of handvaardigheidslessen bieden daarvoor niet voldoende compensatie. Manfred Spitzer, een Duitse psychiater, betoogt in zijn boek ‘Digitale Dementie: hoe wij ons verstand kapotmaken’  dat schrijven belangrijk is voor de leesontwikkeling van kinderen: “Jonge Chinezen kunnen karakters minder goed onthouden als ze ze op de computer leren en maken. Je moet ze tekenen, met je eigen handen. Dan onthoud je ze! Zo werkt ons brein.” (NRC Next, 25 juni 2013).

Als je weinig schrijft, wordt je handschrift slechter, schrijf je langzamer en wordt ook je fijne motoriek slechter. Dat bleek uit een onderzoek waarin twee groepen volwassenen werden vergeleken: een groep die vooral de computer gebruikte voor tekstverwerking en een ‘schrijfgroep’. Beide groepen moesten testjes uitvoeren om de fijne motoriek te testen. Toen bleek dat de ‘computergroep’ bij één van de testen, waarin mensen met een pen een lijn moesten volgen zonder af te wijken, veel langzamer was dan de schrijfgroep (Sulzenbruck et al., 2011). Meer typen en minder schrijven heeft dus ook invloed op basale motorische vaardigheden.

Als ik hierover in gesprek ga met een vriendin die kunstdocent is op een middelbare school, herkent zij het. “Ik kan aan de tekening van een leerling zien of hij veel achter de computer ziet of niet”, zegt ze. “Zulke tekeningen zijn niet alleen slechter getekend – motorisch dus  – maar hebben vaak ook minder details, minder voorstellingsvermongen.”

Dieper denken

Handmatig schrijven heeft bovendien nog een voordeel. Omdat schrijven langzamer gaat dan typen, heb je bij het schrijven meer tijd om na te denken. Dat wat je schrijft, dringt dieper tot je door. In 2014 vroeg de opleiding communicatie- en informatiewetenschappen (CIW) aan de Universiteit Utrecht zelfs aan studenten om geen laptops te gebruiken tijdens de hoorcolleges.  Volgens Mirko Tobias Schäfer blijkt uit wetenschappelijk onderzoek dat het gebruik van pen en papier een positiever effect heeft op de concentratie van een persoon.  ‘Wie slechts flarden meekrijgt van het hoorcollege, heeft geen tijd om er ook over na te denken. En we zijn niet de eerste die met dit idee komen: op enkele Amerikaanse universiteiten doen ze het ook al een tijdje zonder laptops.’ De reacties van studenten op het experiment waren merendeels positief. ‘Niet iedereen was het er meteen mee eens, maar we hebben vooral goede reacties gekregen. Veel van onze studenten zeggen de lesstof nu veel beter te kunnen onthouden’, zegt Schäfer.

Schrijven

Ook zelf merk ik het verschil tussen een getypte en een geschreven tekst. Al typ ik razendsnel en veel, toch schrijf ik mijn dagboek nog gewoon met pen en papier. Dat doe ik bewust, want het geeft me rust. Ik zei altijd, dat mijn gedachten pas mijn hoofd verlaten op het moment dat ik ze opschreef. Nu blijkt dat dus echt zo te zijn: je gedachten komen los en krijgen de ruimte tijdens het schrijven met pen en papier.

Als ik dan de hanepoten van mijn zoontje van 9 zie en weer eens wat taalfouten in zijn werk corrigeer, blijf ik het dus positief benaderen. Hij heeft dan wel zijn typediploma, maar hij zal toch echt moeten leren schrijven. Met grote dank aan alle leerkrachten in het basisonderwijs!

 

 

Laat wat van je horen

*